Om u beter en persoonlijker van dienst te kunnen wezen, gebruiken wij cookies en vergelijkbare technieken. Door gebruik te maken van onze website, geef je toestemming en ga je akkoord met het gebruik van de cookies. Vind meer informatie over onze cookies "klik hier". × Melding sluiten

Comtoise-klokken, spiegels van het trotse verleden!

Eén van de beroemdste klokken uit de historie is de Comtoise-klok welke bekend is uit Frankrijk en ten grondslag ligt aan de techniek van de uurwerken van vandaag de dag. In dit artikel willen wij u graag meer vertellen over het ontstaan, de historie, het doel waarvoor de klok diende en de huidige vervaardiging.

Het ontstaan

Rond het midden van de 14e eeuw werden de eerste publieke klokken met uurslag gemaakt. Deze eerste uurwerken moesten weliswaar iedere 8 uur worden opgewonden, maar desondanks waren deze uurwerken zeer geliefd bij de bevolking. De grootste steden waren eerzuchtig genoeg om een dergelijk wonder te willen bezitten. De eerste huiskamerklokken waren dan ook kleinere uitvoeringen van deze grote klokken en het voorrecht voor enkele geprivilegieerden. Gedurende ongeveer 3 eeuwen werd aan deze klokken slechts weinig verbeterd tot in 1656, toen de Hollandse natuurkundige Christiaan Huygens de door Galilei ontdekte slingerwetten op uurwerken toepaste. Vanaf dit moment konden de klokken niet alleen ongeveer de uren aan geven, maar ook de minuten en secondes.

Boeren worden handwerklieden

Voordat de uitvinding van Christiaan Huygens in de Franche-Comte bekend werd gingen er enkele jaren voorbij. Ingeschat wordt dat de eerste Comtoise-klokken met slinger rond 1675 werden gemaakt. De lange strenge winters dwongen de boeren ertoe creatief te zijn wat de aanleiding was voor de vervaardiging van voorwerpen uit hout. In een later stadium begon de productie van houtskool, waardoor het mogelijk werd ijzer te verwerken. Door de ontwikkeling van hun ambachtelijke vaardigheden waren de boeren in staat om ambachtslieden te worden en de eerste Comtoise-klokken te maken.

In de 17e en 18e eeuw wordt het uurwerk van de Comtoise-klok middels een eenvoudig console, ook wel de stoel genoemd, aan de kamermuur bevestigd. Om te voorkomen dat de klok stil ging staan door de luchtstroom, werd de houtenkast geïntroduceerd. In het begin waren de vormen recht en eenvoudig, maar geleidelijk aan werd de stijl van de tijdsperiode zichtbaar verwerkt in de uitvoering van de kasten. De kasten werden kunstzinniger en werden afgewerkt met sierlijke versieringen. Een lange tijd was de haan karakteristiek voor de versiering van de Comtoise-klok. Na de Franse revolutie nam de adelaar deze plaats is, om het het het symbool van keizer Napoleon was. Later werden ook steeds meer andere voorstellingen verwerkt, zoals boerentaferelen, Bijbelse voorstellingen en voorstellingen uit de industrie. Door de rijkheid aan type bomen werden de houten kasten naast de zachte houtsoorten dennen, sparren en grenen ook gemaakt van hardhout, zoals noten- en kersenhout. Daarentegen is de metalen constructie van het uurwerk ruim 200 jaar nauwelijks veranderd.

De vroegste Comtoise-klokken waren uitgevoerd met een cijferring van tin of messing. Vanaf 1750 verschijnen de geëmailleerde wijzerplaten al dan niet voorzien van een bloemmotief schildering met naam- en plaatsaanduiding. Door de jaren heen zijn tevens de type slingers gewijzigd. Allereerst werden de klokken uitgevoerd met een achterliggende vouwslinger, waarna in 1860 de harpslinger werd geïntroduceerd. Vanaf 1880 doet de bloemslinger zijn intrede, wat de series slingers compleet maakt. De laatste twee slingers gingen samen met de ontwikkeling van de ankergang. Dit was een nauwkeuriger gangsysteem die tot het einde van de comtoise productie gebruikt werd. Vandaag de dag wordt dit type techniek nog steeds in een bepaalde vorm toegepast.

De ontwikkeling van de slingers in beeld gebracht.

TIP: NEEM EENS EEN KIJKJE IN ONZE WEBSHOP EN ONTDEK DE COLLECTIE COMTOISE KLOKKEN.

De ideale klok voor de boerenhofstede

In zekere zin was de Comtoise-klok bedoeld voor de boeren. Het uurwerk was zeer betrouwbaar, behoefde het uurwerk weinig onderhoud en de klok was tegen een betaalbare prijs te verkrijgen. Daarnaast waren de praktische eigenschappen van de klok zeer bruikbaar. De luide half- en hele uurslag was als het ware voor de boerderij geschapen, want dit was de enige klok waarvan de slagen op de gehele hofstede te horen waren. Zelfs in het donker was het mogelijk om de tijd vast te stellen, door te trekken aan de repeteerknop. De klok herhaalde dan zijn laatste uurslag. Daarnaast is het slagwerk uitgevoerd met een dubbele uurslag. Drie minuten na het hele uur werden de uurslagen herhaald, waardoor je als boer, werkzaam op het land, kon controleren of je de juiste aantal slagen had gehoord.

Tijdens de periode van 1675 tot circa 1800 van overwegend ambachtelijke productie werden naar schatting tussen de 10.000 en 20.000 stuks per jaar vervaardigd. De industriële ontwikkelingen beleefde in de periode tussen 1820 en 1870 zijn bloeitijd. Door de versnelling van de productieprocessen was het mogelijk om tussen de 80.000 en 100.000 klokken per jaar te fabriceren. De oorlog van 1870/71 tussen Duitsland en Frankrijk zorgde voor een ommekeer in de verkoop en productie van de Comtoise-klokken. Door een enorme herstelbetalingen werd de economie van Frankrijk hard getroffen. Uit verslagen van het jaar 1900 bleek dat de productie was gedaald naar 35.000 stuks. Tijdens de Eerste Wereldoorlog, die uitbrak in 1914, schakelden de meeste fabrieken over op de militaire productie. De laatste Comtoise-klokken kwamen 1915 uit de fabriek.

Deze prachtige Comtoise-klokken gemaakt van een uitzonderlijke hoogwaardige kwaliteit, is de meest verbreide type klok te allen tijde. Van sommige modellen werden honderdduizenden exemplaren gemaakt en van andere slechts een enkel exemplaar. Dankzij de buitengewone robuustheid hebben veel Comtoise-klokken tientallen aren of zelfs honderden jaren in kelders of op zolders overleefd, om vandaag de dag weer tot leven te komen.

De wedergeboorte van de Comtoise-klokken

In onze moderne tijd met massaproductie en gelijkvormigheid doet bij velen het verlangen naar oude dingen van de goede oude tijd weer herleven. Vanaf het jaar 1960 verschenen de Comtoise-klokken weer in de Franse antiekzaken en door de groei van het internationale reizen ook elders in Europa en op de andere continenten. De schoonheid en de fantastische duurzaamheid werden herontdekt. Nooit heeft men zulke oude klokken gezien, die zonder al te veel moeite weer voor lange tijd aan het lopen gebracht konden worden.

Boeren stonden voor weinig geld de klokken af en nadat deze door gespecialiseerde uurwerkmakers gerestaureerd waren, konden deze door handelaren voor goede prijzen worden verkocht. Ook al waren de houten kasten vergaan of door houtworm aangetast, de klok zelf kon d.m.v. een console als wandklok gebruik worden. Steeds meer kopers waardeerden de Comtoise-klokken niet allen omdat zij de sfeer van het verleden opriepen, maar ook omdat zij uitstekend bij moderne woninginrichtingen pasten.

Intussen zijn de gouden tijden van de voordelige inkoop in Frankrijk allang voorbij. De kelders en zolders in het land zijn opgeruimd. De laatste oude Comtoise-klokken worden bij elkaar geschraapt om de losse onderdelen nog te verkopen. Ook in het reparatieatelier van Rikkoert repareren wij zeer regelmatig originele Comtoise-klokken. Onze uurwerkmakers restaureren de klokken met veel plezier en passie.

Het comtoise uurwerk zoals toegepast in de François Désiré Odobez collectie.

Met het oog op situatie van verminderd aanbod in Comtoise-klokken besloten in 1973 de gebroeders Guy, Michel en Daniel Odobez, als zesde generatie eigenaars van de traditievolle uurwerkfabriek ODO François Désiré Odobez in Morze, de fabricage van Comtoise-klokken weer ter hand te nemen. De productie was in 1915 gestaakt. Met gegevens uit de familiedocumenten werden geperste vormen van de messingranden en zandgietvormen voor bronzen ornamenten met de oude motieven zoals de haan, zon en adelaar weer geproduceerd. Het authentieke uurwerk werd verregaand gebruikt en aangevuld met enkele belangrijke verbeteringen, zoals een slagwerknachtstop en een gong/bel slagmogelijkheid.

Deze nieuwe modellen zijn vandaag nog te verkrijgen en lijken het meeste op de originele Comtoise-klokken zoals ze ooit ontworpen en geproduceerd zijn. Daarnaast is de bijzondere stijl ook overgenomen in hedendaagse klokken. Een Nederlands bedrijf B-pendule maakte zeer bijzondere series klokken, waarbij de Franse stijl gecombineerd werd met een hoogwaardig Duits uurwerk en welke in Nederland werd gemaakt. Deze combinatie van het beste van drie landen geeft de geïnteresseerde liefhebber de mogelijkheid een unieke wandklok aan te schaffen van echt vakmanschap, een mooie historie en een unieke kwaliteit.

De comtoise-klok van François Désiré Odobez met haan versiering, ontdek hier de klok.

 

Terug

Telefonisch bestellenInfo/Telefonisch bestellen

Gemakkelijk, snel en eenvoudig!

Wilt u telefonisch bestellen, reserveren of heeft u een vraag hierover? Dan kunt u bellen naar het onderstaande telefoonnummer.

Wij vragen u het artikelnummer bij de hand te houden, zodat onze medewerkers u direct verder kunnen helpen.

Telefoonnummer: 0182-382651

*Telefoonkosten volgens lokaal tarief, bereikbaar van maandag tot en met zaterdag (9:00 - 17:00).

FeedbackFeedback

Vragen, klachten of verbeteringen?

Ondervindt u problemen met de website of heeft u verbeteringen, vragen of klachten? Stuur ons dan een e-mail door op de onderstaande knop te klikken.

Stuur ons een e-mail

*Wij streven ernaar u binnen twee werkdagen een reactie te sturen.